กสม. แนะหน่วยงานที่เกี่ยวข้องแก้ปัญหากรณีผู้ถือบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน ถูกห้ามเข้างานแสดงสินค้าอัญมณี เนื่องจากเชื่อมระบบยืนยันตัวตนไม่ได้

(กสม. แถลงข่าวเด่นประจำสัปดาห์ ครั้งที่ 27/2569)

วันศุกร์ที่ 24 กรกฎาคม 2569 เวลา 10.30 น. คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) โดยนายวสันต์ ภัยหลีกลี้ และนางสาวสุภัทรา นาคะผิว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ แถลงข่าวเด่นประจำสัปดาห์ ครั้งที่ 27/2569 โดยมีวาระสำคัญดังนี้

2. กสม. แนะหน่วยงานที่เกี่ยวข้องแก้ปัญหากรณีผู้ถือบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนถูกห้ามเข้างานแสดงสินค้าอัญมณี เนื่องจากเชื่อมระบบยืนยันตัวตนไม่ได้

นางสาวสุภัทรา นาคะผิว กรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ เปิดเผยว่า เมื่อเดือนกันยายน 2568 คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้รับเรื่องร้องเรียนจากผู้ร้องรายหนึ่งซึ่งเป็นบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน ระบุว่า ผู้ร้องประกอบอาชีพค้าขายอัญมณีอยู่ย่านรามอินทรา กรุงเทพฯ ได้เดินทางพร้อมเพื่อน 20 คน ไปเข้าร่วมงาน Bangkok Gems & Jewelry Fair หรืองานบางกอกเจมส์ ครั้งที่ 72 ซึ่งเป็นงานแสดงสินค้าอัญมณีและเครื่องประดับ ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ กรุงเทพฯ จัดขึ้นระหว่างวันที่ 9 – 13 กันยายน 2568 โดยแสดงบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน ประเภท 0-89 ซึ่งมีเลขประจำตัวนำหน้าในบัตรเป็นเลข 0 ต่อเจ้าหน้าที่บริเวณหน้างาน แต่ไม่ได้รับอนุญาตให้เข้าไปภายในงาน โดยผู้ร้องอ้างว่าเคยเข้าร่วมงานบางกอกเจมส์ได้ในครั้งที่ผ่านมา จึงเห็นว่า การกระทำของเจ้าหน้าที่เป็นการเลือกปฏิบัติและดูหมิ่นศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ จึงขอให้ตรวจสอบ

คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) ได้ตรวจสอบข้อเท็จจริงจากทุกฝ่าย หลักกฎหมาย และหลักสิทธิมนุษยชนที่เกี่ยวข้องแล้วเห็นว่า รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 27 บัญญัติห้ามไม่ให้มีการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมต่อบุคคลเพราะเหตุแห่งเชื้อชาติหรือสถานะของบุคคล ทั้งยังกำหนดให้รัฐสามารถกำหนดมาตรการเพื่อขจัดอุปสรรคหรือส่งเสริมให้บุคคลใช้สิทธิหรือเสรีภาพได้อย่างเท่าเทียมเช่นเดียวกับบุคคลอื่น และกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ที่ประเทศไทยเป็นภาคียังกำหนดให้รัฐภาคีต้องให้การยอมรับในศักดิ์ศรีแต่กำเนิด สิทธิที่เท่าเทียมกันและไม่อาจเพิกถอนได้ของบุคคลทุกคน โดยปราศจากการแบ่งแยกด้วยเหตุแห่งเชื้อชาติ ผิว เพศ ภาษา ศาสนา เผ่าพันธุ์ ทรัพย์สิน หรือสถานะอื่นใด

จากการตรวจสอบข้อเท็จจริงรับฟังได้ว่า สำนักส่งเสริมการค้าสินค้าไลฟ์สไตล์ กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ (ผู้ถูกร้อง) จัดงานบางกอกเจมส์ ซึ่งเป็นงานแสดงสินค้าที่มีชื่อเสียงในวงการอัญมณีและเครื่องประดับระดับโลก ในครั้งที่ผ่านมากำหนดให้ผู้เข้าร่วมงานต้องแสดงบัตรประจำตัวและถ่ายรูปเท่านั้น แต่ในการจัดงานครั้งที่ 72 ณ ศูนย์ประชุมแห่งชาติสิริกิตติ์ กำหนดให้ผู้เข้าร่วมงานคนไทยจะต้องแสดงบัตรประจำตัวประชาชนหรือใบอนุญาตขับขี่ตัวจริง และชาวต่างชาติจะต้องแสดงหนังสือเดินทางตัวจริงเท่านั้น เมื่อผู้เข้าร่วมงานยื่นบัตรแสดงตัวตนให้จะต้องนำไปตรวจสอบในระบบอิเล็กทรอนิกส์ของหน่วยงานรัฐเพื่อยืนยันความถูกต้อง แต่เนื่องด้วยบัตรประจำตัวบุคคลไม่มีสถานะทางทะเบียน ไม่อยู่ในระบบฐานข้อมูลที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้เช่นเดียวกับบัตรประจำตัวประชาชนหรือหนังสือเดินทาง โดยกรมการปกครองให้ข้อมูลว่าหากต้องการยืนยันตัวบุคคลที่ถือบัตรดังกล่าวจะต้องมีหนังสือสอบถามมายังกรมการปกครองหรือสำนักทะเบียนในท้องที่ การที่ผู้ถูกร้องปฏิเสธการเข้างานของผู้ร้องและกลุ่มบุคคลที่ถือบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน ประเภท 0-89 ไม่ให้เข้าร่วมงาน เพื่อป้องกันการกระทำผิดทางอาญาหรือความเสียหายที่อาจเกิดขึ้น เนื่องจากสินค้าที่จัดแสดงมีมูลค่าสูง และเป็นงานระดับโลก กสม. จึงเห็นว่าเป็นการกำหนดมาตรการป้องกันเหตุการณ์ในอนาคต ซึ่งอาจเกิดขึ้นหรือไม่ก็ได้ ด้วยเหตุผลดังกล่าวในชั้นนี้ จึงยังไม่อาจรับฟังได้ว่าเป็นการเลือกปฏิบัติต่อผู้ร้อง หรือเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน

อย่างไรก็ดี การที่รัฐกำหนดให้มีบัตรประจำตัวบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียน ประเภท 0-89 ซึ่งสามารถพิสูจน์และรับรองสถานะของบุคคลได้เช่นเดียวกับบัตรประจำตัวประชาชน ใบอนุญาตขับขี่ และหนังสือเดินทาง และเพื่อให้ผู้ถือบัตรประจำตัวบุคคลไม่มีสถานะทางทะเบียนได้รับสิทธิเท่าเทียมกับผู้ถือบัตรประจำตัวประชาชน กสม. ในคราวประชุมด้านการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิมนุษยชน เมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2569 จึงเห็นควรมีข้อเสนอแนะไปยังสำนักส่งเสริมการค้าสินค้าไลฟ์สไตล์ กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ (ผู้ถูกร้อง) และกรมการปกครอง สรุปได้ดังนี้

(1) ในการจัดงานบางกอกเจมส์หรืองานอื่น ๆ ที่มีลักษณะคล้ายคลึงกัน ให้ผู้ถูกร้องพิจารณาเชิญผู้แทนกรมการปกครองซึ่งมีหน้าที่จัดเก็บข้อมูลของบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนเข้าร่วมเป็นคณะอำนวยการด้านการรักษาความปลอดภัย เพื่อหารือและกำหนดมาตรการตรวจสอบตัวตนของบุคคลที่ประสงค์เข้าร่วมงาน รวมทั้งประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนทราบเป็นการล่วงหน้าและทั่วถึงเกี่ยวกับประเภทของเอกสารที่ใช้ยืนยันตัวตนในการเข้าร่วมงาน ช่องทางหรือทางเลือกสำหรับผู้ถือเอกสารประเภทอื่น เช่น การเปิดให้ลงทะเบียนล่วงหน้าเพื่อให้มีระยะเวลาเพียงพอในการตรวจสอบตัวตน

(2) ให้กรมการปกครองพิจารณาพัฒนาระบบการตรวจสอบหรือเชื่อมโยงฐานข้อมูลบุคคลที่ไม่มีสถานะทางทะเบียนกับหน่วยงานด้านความมั่นคง และหน่วยงานเกี่ยวข้องเพื่อให้ผู้ถือบัตรประจำตัวบุคคลไม่มีสถานะทางทะเบียนสามารถใช้บัตรดังกล่าวในการยืนยันตัวตนได้ในโอกาสต่าง ๆ อย่างเท่าเทียมกับผู้ถือบัตรประจำตัวประชาชน อันเป็นการขจัดอุปสรรคในการใช้สิทธิของบุคคลดังกล่าว